Brandenburger Strasse 54, ostatni raz
Co znaczy: «A więc było to tutaj», co znaczy «tutaj», to słowo jest nazbyt słabe, tak jakby nie pozostało nic innego jak tylko owo abstrakcyjne miejsce w przestrzeni. Co pozostało, jest czymś znacznie więcej, pozostała przecież rzecz sama w sobie. To bowiem, co wznosi się za tym parkanem: ziemia, grunt, brud, jest tą samą ziemią, tym samym gruntem, tym samym brudem co wtedy, okruch po okruchu tym samym, który Else, gdy zmęczony zabawą przychodziłem z ogrodu do domu, musiała wodą i szczotką zszorowywać z moich rąk i kolan.
Wsadź dłoń pomiędzy sztachety, sięgnij do środka, i dotknij tego po raz ostatni! Jeszcze raz pomiędzy kciukiem a palcem wskazującym możesz pokulać minione, i po raz ostatni, pokryty dawnym brudem, przyjść zmęczonym do domu.
11 lipca - II
besuch im hades © verlag c. h. beck, münchen, zweite auflage. 1985
z niemieckiego: dziennikarze wędrowni (kumaszyński)